Altınordu Gözlemci Şefi Serhat Pekmezci ile Geçmişten Bugüne: Futbolun Bilim Kurgusu

2017 yılında Altınordu Gözlemci Şefi Serhat Pekmezci ile gerçekleştirdiğimiz, vizyon dolu bu röportajı güncelleyerek yeniden sunuyoruz. Futbolun mutfağına dair eskimeyen tespitler içeren bu keyifli sohbeti okurken zevk alacağınızı düşünüyoruz.

1) Biraz kendinizden bahseder misiniz?

1977 Kocaeli doğumluyum. Babamın memuriyet hayatından dolayı 6 yaşımdayken İzmir'in şirin kasabası Gümüldür'e taşındık. İlk ve ortaokulu burada okudum. Lise dönemim geldiğinde İzmirspor'un altyapısına seçildim. O dönem en iyi altyapı İzmirspor'daydı; seçilmem, liseyi de İzmir'de okumamı sağladı. Futbol dışındaki en büyük tutkum okumaktı. Elime ne geçerse okuyordum. 14-17 yaş aralığımda futbol eğitimimi İzmirspor'da aldım. Milli takım karma müsabakalarında Denizlispor altyapı antrenörleri beni beğenip transfer ettiler. 1 yıl rezerv takımda oynadım ve profesyonel oldum. Sonrasında 7 yıl çeşitli ikinci ve üçüncü lig takımlarında oynayıp futbolu bıraktım.

Futbol oynarken, 1997 yılında Celal Bayar Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu'nda yeni açılan Antrenörlük Eğitimi bölümünü birincilikle kazandım. O dönemki akademik kadro bizlere Avrupa standartlarında eğitim verdi. Futbolu bırakıp okulumu da bitirince İzmirspor, Altay, Vestel Manisaspor, Malatyaspor, Orduspor ve Karşıyaka profesyonel takımlarında yardımcı antrenörlük yaptım. İsmail Kartal, Giray Bulak, Ersun Yanal, Tevfik Lav, Ümit Turmuş gibi çok iyi antrenörlerle çalışma fırsatım oldu. Gelenek ve yeniliği harmanladım.

2) Altınordu ile tanışmanız ve bu işi kabul etmeniz nasıl oldu?

2009 yılında evlendikten bir hafta sonra büyük bir takımdan, hayatımın fırsatı diyebileceğim bir teklif aldım. Teklif beş yıllıktı; görevim bütün Güney Amerika'da (Brezilya, Arjantin, Paraguay, Şili, Bolivya, Uruguay, Meksika vb.) yetenekli oyuncuları taramak ve kulübüme raporlamaktı. Eşimle gitme fırsatı da teklife dahildi. Hiç böyle bir teklif alacağımı aklımın ucundan bile geçirmemiştim. Bir ay düşünmek için süre istedim. Sonrasında cevabını hâlâ bulamadığım bir şekilde teklifi kabul etmedim. Bu pişmanlık üç yıl boyunca beni mahvetti.

2012 yılında kızım oldu. Sn. Seyit Mehmet Özkan da Altınordu Kulübünün Futbol Şubesini şirketleştirerek kendisine bağladı. İlk etapta kızımın gözümün önünde büyümesi maksadıyla kabul ettiğim scoutluk görevi, başkanımızı yakından tanıdıkça bir tutkuya dönüştü. 2012 Ekim ayından bugüne kurduğum ekibimle 20.000'e yakın müsabaka izledik, bu da 200.000'in üzerinde oyuncu demek. Veri tabanımızda tespit edilmiş 3500 yetenekli oyuncu mevcut. Dünyanın hiçbir kulübü ya da federasyonunun elinde bizdeki veri yok. Hiç abartmıyorum, dünyanın en iyi oyuncu izleme ekibi bizimkisi.

3) Size göre "Scoutluk" nedir ve nasıl icra edilmelidir?

Bizim yaptığımız scoutluk aslında bilim kurgu romanı yazmak. Biz bir oyuncuyu izlerken sürekli hayal kurarız. Performansa göre asla karar vermeyiz. Potansiyel bizim için çok çok daha önemlidir. "Bizim stadyumun en tepesinden gördüğümüzü oyuncu zeminden görebiliyor mu?" Bu çok önemli. Topa ilk teması çok önemli. Bizler kaleci ve stoper olması muhtemel oyuncular dışındaki pozisyonlar için asla fiziksel zaaflara takılmayız. Tabii bunun için fizyoloji, anatomi, biyomekanik bilmeniz, Avrupa'daki oyuncuların binlerce müsabakasını izlemeniz lazım. Algı ve topa ilk temasta sıkıntı yok ise, oyuncunun motivasyonu ve içsel ateşleme becerisi (coşku) var mı, bu çok önemli. Çünkü bizim yetenek tanımımız: Becerikli olma iradesidir.

4) Antrenörlerle işbirliği, sizin göreviniz açısından ne kadar önemli?

Çok güzel bir soru, tahmin edilenden çok daha fazla önemli. Egosuna yenilmeyen, hayal gücü ve çocuk sevgisi yüksek, pedagojik formasyonu olan antrenörlerle ilişkimiz çok iyi. Aksi durumda iletişim çatışmaya dönüyor. Cehalet en büyük düşmanımız.

5) Bir futbolcuyu önerebilmek için ne kadar bir süre izliyorsunuz?

Oynadığı takım çok iyiyse takımı kaybedene kadar, çok kötüyse de takımı kazanana kadar karar vermiyoruz. Çapraz izleme yapmadan hiçbir oyuncuyu transfer etmeme gibi temel bir prensibimiz var. Ama belirtmeliyim ki; saha içi faktörler sadece buzdağının görünen kısmı. Saha dışında çok daha fazla mesai harcıyoruz. Aileyi tanımak, alışkanlıklar, tutumlar, okul durumu vb. Bir scouting departmanının başarısı, transfer edilen oyuncular kadar yanlış transferleri önlemede de ayırt edici bir hal alır. Yanlış bir transferin maliyeti maddi ve manevi açıdan sanılandan çok daha fazladır. Her yanlış tercih, doğru bir transferin önünde engel olur. Yani scoutingde 2+2 kesinlikle dörtten çok daha fazlasıdır!

6) Canlı izlemeden de futbolcu önerilebilir mi?

Kesinlikle hayır. Canlı izlemek bir yana; hiçbir oyuncu, gözlerinin içine bakılıp hedefleri sorulmadan asla transfer edilmemeli.

7) Scout olabilmek adına nasıl bir eğitim yolu izlemeliyiz?

Eğer çalıştığınız kurum veya çalışmak istediğiniz kurum, sizin yazdığınız bilim kurgu romanından iyi bir film ortaya çıkaramayacak ise scoutluk ülkemizde hiç de özenilecek bir meslek değil. Scoutluk Ar-Ge'nin yalnızca bir parçasıdır. Siz araştırdınız, yeteneği tespit ettiniz ama Ar-Ge'nin "Ge"si sıkıntılıysa emekleriniz çöpe gider.

Yurt dışı için bir fırsat varsa tabii ki öncelikle en az iki yabancı dil (İngilizce - İspanyolca) bilmek, olabildiğince yüksek sayıda müsabakayı 'Görüntülü Maç Analizi' programlarıyla analiz etmek (bir müsabakayı analiz etmek 8 saati buluyor), görmek ile bakmak arasındaki farkı anlayabilmek için beynin nörofizyolojisini bilmek, iki günde bir kitap bitirecek disiplinde kitap okumak, blog takip etmek, iletişim becerileri kazanmak ve her şeyden öte dürüst ve onurlu bir hayat hayal etmek gerekir. Zor demeyin, bizim 6 kişilik çekirdek ekibimizin neredeyse tamamı böyle.

8) Scouting kurslarını bitirdikten sonra analiz ettiğimiz, incelediğimiz bir oyuncuyu nasıl değerlendirmeliyiz?

Sanırım bu sorunun cevabını da yukarıda vermiş oldum. Kurslar sadece bir penceredir, yeni bir bakış açısıdır. Tıpkı üniversitelerin "meslek okulu" değil, "bilimsel araştırma nasıl yapılır?" sorusuna cevap arandığı yerler olduğu gibi. Önce kişi kendini tanımalı, çok ciddi bedeller ödemeyi göze alıp sevdiği işe tutkuyla sarılmalı ve doğru çalışmalı. Zaman hızla akıp gidiyor, teknoloji ve bilim ışık hızında ilerliyor ancak insan hâlâ Homeros'un epik İlyada ve Odysseia destanındaki aynı insan!

9) Pilot takım projeleri altyapı gelişimi için ne kadar önemli?

Yine çok güzel bir soru. Sanılandan çok daha önemli. Kurumunuz her ne kadar yetiştirici olsa da A Takımınız aynı zamanda yarışmacı olduğundan 16-17 yaşındaki üst düzey yetenekleri profesyonel bir ortamda oynatamıyorsunuz. Halbuki bu imkan olsa, ilk etapta "A Takımda oynayamaz" denilen bir oyuncu, kısa bir zaman içinde sıra dışı bir dikey ivme yakalayabilir. Sanırım bunu şu an en iyi Red Bull Futbol Organizasyonu organize ediyor. Ülkemizde Bursaspor (Yeşil Bursa), Denizlispor (Denizli Belediyespor) ve Konyaspor (Anadolu Selçuklu) böyle bir rezerv/pilot takım uygulaması yapıyorlar ancak verimlilikleri tartışılır. Örneğin, ikinci ligdeki Anadolu Selçuklu takımının yaş ortalaması Süper Lig'deki Konyaspor'dan daha yüksek!

10) Daha önce FM (Football Manager) serisi oynadınız mı? Bununla beraber FM üzerinden bulup, incelediğiniz veya önerdiğiniz bir isim oldu mu?

Evet oynadım. Özellikle 2016 FM Serisi bizim için çok özel çünkü Oyuncu İzleme Ekibimiz tam kadro bu oyunda kendisine yer bulmuştu.

11) Altınordu gibi sadece Türklerden oluşan bir yapıda oyuncu izlerken zorluk çekiyor musunuz?

Hayır, hiçbir zorluk çekmiyoruz. Başkanımız Sn. Seyit Mehmet Özkan'ın vizyonu ve bizlere tanımış olduğu fırsat neticesinde; hakeminden doğal yetenekli oyuncusuna, yaşı büyük oyuncular oynatarak yetenekleri bir bir heba eden antrenörlerden, çok zor fiziki ve ekonomik şartlar altında çocuklarımıza hizmet eden vatan sevdalısı antrenör kardeşlerimize, milli takım oyuncu havuzundan okul müsabakalarında göz göre göre çocuk istismarı yapan birçok beden eğitimi öğretmenine kadar adeta ülkemizi taradık. Ayrıca yurt dışı turnuvalara sık sık gittiğimizden oradaki yaşıt oyuncular ile kendi yetenek havuzumuzu objektif bir şekilde kıyaslama imkanı bulduk. Bizdeki yetenek havuzunun dünyanın hiçbir ülkesinde olabileceğine kimse beni ikna edemez. Bu sorunuza son söz olarak; "Eğitilememiş her özel yetenek, yitirilmiş bir ulusal değerdir."

12) Altınordu gibi eğitimi ön planda tutan bir kulüpte yer almanız size ne gibi faydalar sağlamakta?

Altınordu, 2012 yılında kendisine koyduğu kırmızı çizgileri ile adeta ülke futbolunun bir laboratuvarı halini almıştır. Ülke insanımıza bu kadar yürekten ve içten güvenen, vefalı ve vizyoner bir insanın davasına baş koyduk. Başarılı olmamız çok önemli.

13) Türkiye'nin altyapı konusunda umudu olan Altınordu'da nasıl bir gözlem ağı mevcut? Yurt dışında gözlem ağınız bulunmakta mı?

Benim ekibimin yerel amatör karşılaşmalardan okul müsabakalarına, akademi liglerinden lokal turnuvalara, TÜFAD Karma Müsabakalarından Ülker Futbol Köylerine, Milli Takım Karma Müsabakalarından ASKF Türkiye Şampiyonalarına, Akademi Ligleri Türkiye Şampiyonası'ndan Futbol Okulları Turnuvalarına kadar neredeyse izlemediği hiçbir organizasyon yok. Erzurum Yakutiye'den Tekirdağ Kapaklı'ya, Kahramanmaraş'tan Çanakkale Biga'ya, Giresun Görele'den Muğla Ortaca'ya her yeri karış karış taradık dört yılda.

Yurt dışında A takımımız için benim ekibimden bağımsız iki scout arkadaşımız var. Orada yaşıyorlar. Nasıl çalıştıklarını bilmiyorum.

İlginiz için ekibim ve kendi şahsım adına çok teşekkür ederim.